Η πάλαι ποτέ παραλία της Πλατάνας Κύμης - Σπάνιο φωτογραφικό υλικό



Η Πλατάνα ή Κάτω Ποταμία  όπως καταγράφεται για πρώτη φορά ως οικισμός το 1911 μέχρι το 1966.  Είναι παραθαλάσσιο χωριό του δήμου Κύμης-Αλιβερίου της Περιφερειακής Ενότητας Εύβοιας, κτισμένο σε υψόμετρο 20 μ. στις εκβολές του ρέματος "Μέλας" ή "Σκοτεινή" στον κόλπο της Κύμης.

Αρχικά έχει υπέροχη παραλία, η οποία δεν υπάρχει σήμερα λόγω της κατασκευής σε λάθος σημείο, ενός λιμενοβραχίονα, που έχει δημιουργήσει έκτοτε, τρομερά προβλήματα με συνεχείς πτώσεις του δρόμου που ταλανίζουν τα δυνατά κύματα του Αιγαίου πελάγους που απλώνεται μπροστά της.   Πολλές όμορφες ταβέρνες και ενοικιαζόμενα δωμάτια προσφέρουν φιλοξενία στους επισκέπτες και παραθεριστές της Πλατάνας καθώς το χωριό άρχισε να αναπτύσσεται μετά τη δεκαετία του 1980, ως τουριστικός προορισμός.


Ο παραλιακός οικισμό  Πλατάνας, βρίσκεται νοτιοανατολικά της Κύμης. Στην απογραφή του 1940 είχε 463 κατοίκους ενώ το 2001 έχει 417 και σύμφωνα με την απογραφή του 2011 έχει μόλις 384 κατοίκους.

Τα παραδοσιακά διώροφα σπίτια της με την κόκκινη πέτρα εξακολουθούν να δίνουν και σήμερα ένα ξεχωριστό χρώμα, καθώς και οι εκβολές του ποταμού της «Σκοτεινής» με τη πετρόκτιστη γέφυρα. 


Σε τούρκικα φορολογικά κατάστιχα ανάμεσα στα χωριά «Αγία Κούμη και Ποταμία» και «Καστέλα Βαλά» απογράφεται το χωριό “platanana” που η Ε.Μπαλτά το ταυτίζει με την Πλατάνα.

 Όμως το χωριό στην σημερινή του θέση χτίστηκε στα τέλη του περασμένου αιώνα και μέχρι πριν από μερικές δεκαετίες ονομαζόταν Κάτω Ποταμία. Πιθανά το όνομά του προέρχεται από τα πλατάνια (δέντρα) που υπάρχουν σε αυτό. Τα πρώτα κτίσματα εδώ ήταν μερικοί ταρσανάδες που ανήκαν σε Ποταμιώτες καραβοκύρηδες.

Καθοριστικό σημείο στην ανάπτυξη της Πλατάνας ήταν η επιλογή της παραλίας της ως μέρος φόρτωσης του λιγνίτη το 1875, όπου και κατασκευάστηκε ο μόλος που σήμερα στην Πλατάνα είναι γνωστός ως «μουράγιο»,

Το 1870 η “Ελληνική Μεταλλευτική Εταιρία” που ανέλαβε την αποκλειστικότητα της εκμετάλλευσης και διακίνησης του λιγνίτη της Κύμης, αποφάσισε να κατασκευάσει μεγάλες αποθήκες στα βόρεια των εκβολών του ποταμού “Μέλα”,  ιπποσιδηρόδρομο από το “Έντζι” μέχρι την Πλατάνα και μόλο για την φόρτωση του κάρβουνου στα πλοία. 

Λίγο αργότερα έχτισε την κατοικία του εκάστοτε διευθυντή της, το επονομαζόμενο από τους ντόπιους και “Παλατάκι”. 

Στα 1890 άρχισαν να κτίζονται τα πρώτα σπίτια βόρεια και νότια από τις εκβολές του ποταμού “Μέλα”. 

Με την ολοκλήρωση του λιμανιού στη Παραλία της Κύμης, μεταφέρθηκε εκεί η φορτοεκφόρτωση του κάρβουνου στα 1914 και έχασε έτσι το προνόμιο αυτό η Πλατάνα.  Έκτοτε και σε συνδυασμό με την φθίνουσα πορεία του εμπορίου κρασιού, το χωριό μπήκε σε περίοδο κάμψης.


 Στα 1935 κατασκευάστηκε η γέφυρα, η οποία και ένωσε το βόρειο με το νότιο τμήμα των εκβολών του ποταμού “Μέλα”.   Μέχρι τότε η συγκοινωνία – επικοινωνία γινόταν με τη χρήση βάρκας. 

Στα 1966 η περιοχή από “Κάτω Ποταμία” ονομάσθηκε επίσημα Πλατάνα.  

Από το 1980 μέχρι και σήμερα το χωριό παρουσιάζει ενδιαφέρουσα πολιτιστική και τουριστική ανάπτυξη. 

Οι εκβολές του Μέλα με το γεφύρι και τις πάπιες, η γραφική παραλία με θέα το Αιγαίο, το ιστορικό μουράγιο, τα πολλά και ποικίλα καταστήματα κάνουν το κύριο ψαροχώρι της Κύμης ένα όμορφο ήρεμο καταφύγιο.


πηγή  ΛΕΥΚΩΜΑ ΔΗΜΟΥ ΚΥΜΗΣ 


Ευχαριστούμε θερμά για το φωτογραφικό υλικό την οικογένεια Κουτέλου, ιδιοκτήτες της  παραδοσιακής ψαροταβέρνας "η Ανατολή" στην Πλατάνα.




































Το βιβλίο του Δήμου Κύμης "ΚΥΜΗ 19ος -20ος αιώνας " αναφέρει για την Πλατάνα.  


Η Πλατάνα είναι το νεότερο χωριό από όσα ανήκουν (έως Δημοτικά Διαμερίσματα) στον σημερινό Δήμο Κύμης. Τα πρώτα κτίσματα στο χώρο του σημερινού χωριού ήταν ταρσανάδες. Βρίσκονταν στα νότια της εκβολής του ποταμιού που σήμερα λέγεται επίσημα "Μέλας, αλλά που είναι κοινώς γνωστό Πλατανιώτικο και φτιάχτηκαν από Ποταμιώτες για τις ανάγκες των καϊκιών τους. Πιθανόν να υπάρχει και νωρίτερα από την Επανάσταση του 1821.  Όμως πριν από την οριστική εξάλειψη της πειρατείας, στο Αιγαίο (την περίοδο που συγκροτείται το νεοελληνικό κράτος) μόνιμη κατοίκηση σε ανοχύρωτο παραλιακό οικισμό ήταν αδιανόητη. Φαίνεται ωστόσο ότι η Πλατάνα άρχισε να έχει κάποιους μόνιμους κατοίκους αρκετά χρόνια αργότερα.

Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1870 το χωριό βρέθηκε στο επίκεντρο γενικότερης οικονομικής δραστηριότητας και σημειώθηκαν σε αυτό εξελίξεις που επηρέασαν σημαντικά την κατοπινή διαμόρφωσή του. Ήταν τότε που η "Ελληνική Μεταλλευτική Εταιρεία", η οποία είχε από το 1869 αποκτήσει το δικαίωμα εξόρυξης και διακίνησης των λιγνιτών της Κύμης, αποφάσισε να κάνει στο εξής τη φόρτωση του κάρβουνου στα καράβια από τον χώρο της Πλατάνας.

Κατασκεύασε λοιπόν γραμμή για ιπποσιδηρόδρομο από το Έντζι μέχρι την Πλατάνα, έχτισε μεγάλες αποθήκες στη βόρεια όχθη του ποταμιού (στη θέση “Πλατάνα") και επίσης έφτιαξε το μόλο που υπάρχει μέχρι σήμερα (το γνωστό "Μουράγιο") για τη διευκόλυνση της φόρτωσης. Λίγα χρόνια μετά η "Εταιρεία" έχτισε και πολυτελές για την εποχή κτήριο (το λεγόμενο τότε από τους ντόπιους "Παλατάκι") κοντά στην αμμουδιά, στο οποίο διέμενε ο εκάστοτε διευθυντής της'. Κάποια σπίτια φτιάχτηκαν τότε κοντά σε αυτό, βόρεια του ποταμιού. Ένας άλλος πυρήνας σπιτιών δημιουργήθηκε νότια από το ποτάμι στην περιοχή γύρω από την εκκλησία της Αγίας Σοφίας. Αυτό έγινε λίγο μετά το 1890, σύμφωνα με κτητορικές επιγραφές (παλαιών σπιτιών).


Στο μεταξύ το "μουράγιο" που διευκολύνει και τη φόρτωση κρασιού και λαδιού παύει από το 1914 να χρησιμοποιείται από την Εταιρεία Λιγνίτη, η οποία κάνει πλέον τη φόρτωσή του από το λιμάνι της Παραλίας 3. 


Γενικότερα η κατασκευή του λιμανιού στην Παραλία, που ολοκληρώθηκε το έτος 1900, στέρησε από την Πλατάνα το προνόμιο να είναι το κέντρο (της δια θαλάσσης) διακίνησης των προϊόντων της περιοχής. Παράλληλα με τον παροπλισμό των ιστιοφόρων και τη φθίνουσα πορεία του εμπορίου κρασιού, το χωριό μπήκε σε περίοδο κάμψης. Το 1935 κατασκευάσθηκε με σύγχρονα οικοδομικά υλικά η γέφυρα που ενώνει τα δύο τμήματα (βόρεια και νότια από το ποτάμι) του χωριού. Ως τότε ήταν ξύλινη και πολλές φορές τον χειμώνα παρασυρόταν από τα νερά του ποταμού. Σε αυτές τις περιπτώσεις το πέρασμα από τη μια όχθη στην άλλη για νόταν με βάρκες.

Μετά τον πόλεμο πολλοί Πλατανιώτες διακρίθηκαν επανδρώνοντας τα ποντοπόρα πλοία του Εμπορικού Ναυτικού της χώρας και το χωριό σιγά σιγά ανέκαμψε. Από δε τη δεκαετία του 1980 περίπου και μετά γνωρίζει μεγάλη τουριστική και πολιτιστική ανάπτυξη που συνεχίζεται μέχρι σήμερα. 

Το 1966 η επίσημη ονομασία του χωριού άλλαξε από “Κάτω Ποταμιά" σε “Πλατάνα".

Σημειώσεις :

1. Σπύρος Βάμβας, "Τα Ανθρακωρυχεία Κύμης", Πεντανησιακή Επετηρίς 1925, 159-173.

2. Επιθεώρησις Δημοτικής Εκπαιδεύσεως Κύμης, Ιστορία εκπαιδευτικής περιφέρειας Κύμης, Κώμη 1975, 71.

3. Κυμαϊκά Νέα της 1ης Σεπτεμβρίου 1957. 4. Όπως θυμάται ο Γ. Μπουμπλίνης (73 ετών). – Ναπολέων Ξανθούλης. Σύστασις και εξελίξεις του νομού Εβραίων Μελετών, τ. 18 (1972) 102.